Gaura Festival

गौरा पर्व सुदूरपश्चिम प्रदेशको एक जीवन्त तथा मौलिक सांस्कृतिक पर्व हो, जुन भाद्र शुक्लपक्ष पञ्चमी अर्थात् ‘बिरुडा पञ्चमी’ देखि विधिवत् रूपमा सुरु हुन्छ। यस दिन व्रतालु महिलाहरूले गाईको गोबरले लिपेको तामाको भाँडोलाई दुबो र अक्षताले सिँगारपटार गरी त्यसभित्र मास, कलौँ, गहत, गहुँ र गुरुस गरी पाँच प्रकारका अन्न भिजाएर 'बिरुडा' तयार पार्छन्। यी बिरुडालाई गौरीको प्रसादका रूपमा लिइन्छ र गौरादेवीको पूजामा प्रयोग गरिन्छ। बिरुडा भिजाउने बेला महिलाहरूले डोटेली भाषामा सगुन तथा फाग गाउने चलन छ।

पर्वको दोस्रो दिन षष्ठीमा भिजाएका बिरुडा पखालिन्छन्। सप्तमीका दिन नजिकैको धानखेतमा उम्रिएको साउँबाट गौराको प्रतिमा बनाई 'गौराघर' मा भित्र्याइन्छ। अष्टमी अर्थात् 'गौराष्टमी' लाई गौराको विशेष दिन मानिन्छ, जहाँ विशेष पूजाआजा, मङ्गलगान र गौरा नचाइन्छ। यस दिन गौरालाई गौराघरको आँगनमा ल्याएर अठवाली गीत, चैत, धमारी र राजा महाराजाका वीरगाथाका साथमा नचाइन्छ। यसै दिनदेखि विभिन्न ठाउँमा देउडा खेल्ने चलन पनि सुरु हुन्छ। यस पर्वमा पुरुषले जस्तै महिलाले पनि यज्ञोपवीतका रूपमा दुबधागो लगाउँछन्।

गौरा पर्वमा पर्वतराज हिमालय र मेनकाकी पुत्री तथा भगवान् शिवकी अर्धाङ्गिनी शक्तिस्वरूपा पार्वती (गौरी) लाई गौरा देवीको रूपमा पूजा गरिन्छ। व्रतालु महिलाहरूले श्रीमान् र घरपरिवारका सदस्यको निरोगी जीवन, दीर्घायु तथा परिवारमा सुख, समृद्धिको कामना गर्छन्। गौराकै अवसरमा सुदूरपश्चिमका विभिन्न स्थानमा देउडा, डुस्को, धुमारीलगायतका लोकगीत तथा विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छन्। यो पर्व अगस्ति ताराको उदयका हिसाबले शुक्ल पक्षमा परेमा 'उज्याली गौरा' र कृष्ण पक्षमा परेमा 'अन्यारी गौरा' भनिन्छ, जसमध्ये उज्याली गौरालाई बढी महत्त्व दिइन्छ।